Katılım Endeksi Nedir? Halka Arzda Katılım Endeksine Uygunluk
Son yıllarda özellikle halka arzlara olan ilginin artmasıyla birlikte yatırımcıların dikkat ettiği kriterler de çeşitlendi. Bir şirketin halka arz fiyatı, dağıtacağı lot miktarı, halka açıklık oranı ve finansal yapısının yanında “Katılım Endeksine Uygunluk” da yatırımcıların araştırdığı önemli başlıklardan biri haline geldi.
Peki katılım endeksi nedir? Bir şirketin katılım endeksine uygun olması ne anlama gelir? Katılım endeksi kriterleri nelerdir ve halka arzlarda neden özellikle bu konuya dikkat edilir?
Bu yazımızda BIST Katılım Endeksi’ni, şirketlerin hangi kriterlere göre değerlendirildiğini ve halka arzlarda katılım uygunluğunun ne ifade ettiğini detaylı şekilde ele alacağız.
Katılım Endeksi Nedir?
BIST Katılım Endeksi, katılım finansı ilkelerine uygun faaliyet gösteren şirketlerin paylarını takip etmek amacıyla Borsa İstanbul tarafından oluşturulan endeks grubudur.
Katılım finansı prensiplerine göre yatırım kararları veren yatırımcıların, belirli kriterleri karşılayan şirketler arasından seçim yapabilmesini sağlamak amacıyla oluşturulan bu endekslerde şirketlerin yalnızca faaliyet alanlarına değil, aynı zamanda bazı finansal oranlarına da bakılır.
Burada önemli bir ayrım bulunuyor: Bir şirketin yalnızca “faizsiz” bir sektörde faaliyet göstermesi, tek başına katılım endeksine uygun olması için yeterli değildir. Şirketin finansal yapısı da belirlenen kriterleri karşılamalıdır.
Borsa İstanbul, değerlendirmelerde Türkiye Katılım Bankaları Birliği bünyesindeki Danışma Kurulu tarafından hazırlanan ilgili standart ve rehberleri esas alıyor.
Katılım Endeksine Uygunluk Ne Demektir?
Bir şirket için “Katılım Endeksine Uygundur” ifadesini gördüğünüzde bunun anlamı, şirketin ilgili katılım finansı kriterleri kapsamında değerlendirilerek belirlenen şartları sağladığıdır.
Değerlendirme genel olarak iki ana başlıkta düşünülebilir:
Faaliyet alanı kriterleri
Şirketin hangi sektörde ve hangi faaliyetlerle gelir elde ettiği incelenir.
Finansal kriterler
Şirketin faizli varlıkları, faizli borçları ve belirli faaliyetlerden elde ettiği gelirlerin toplam finansal yapı içerisindeki oranları değerlendirilir.
Dolayısıyla katılım endeksi uygunluğu yalnızca şirketin yaptığı işe bakılarak belirlenen basit bir sınıflandırma değildir.
Hangi Şirketler Katılım Endeksine Uygun Değildir?
Katılım finansı ilkelerine doğrudan aykırı kabul edilen faaliyetlerde bulunan şirketler endeks kapsamı dışında bırakılabilir.
Bunlar arasında genel olarak;
- Alkollü içeceklerin üretimi ve ticareti,
- Kumar, şans oyunları ve bahis faaliyetleri,
- Faizli finansal faaliyetler,
- Domuz ürünlerinin üretimi ve ticareti
gibi faaliyetler yer almaktadır.
Ancak burada yalnızca faaliyet başlığını incelemek yeterli değildir. Borsa İstanbul’un kriterlerinde şirketlerin faaliyetlerden elde ettiği gelirlerin oranları ve şirketin finansal yapısı da ayrıca değerlendirilir.
Katılım Endeksi Finansal Kriterleri Nelerdir?
Yatırımcıların en çok merak ettiği konulardan biri de finansal oranlardır.
Borsa İstanbul’un güncel kriterlerinde bazı temel eşik değerler bulunuyor.
Faizli Borç Oranı
Faizli Borç Oranı
Şirketin finansal tablolarında bulunan faizli borçların toplam varlıklara oranının %33’ü aşmaması gerekiyor.
Basit bir örnekle:
Bir şirketin toplam varlıklarının 1 milyar TL olduğunu düşünelim.
Faizli borçlarının 300 milyon TL olması halinde oran:
300 / 1.000 = %30
olur ve bu kriter açısından %33 sınırının altında kalır.
Ancak faizli borç 400 milyon TL olsaydı:
400 / 1.000 = %40
olacağından ilgili eşik aşılmış olurdu.
Faizli Varlık Oranı
Değerlendirilen bir diğer oran ise şirketin faizli varlıklarının toplam varlıklarına oranıdır.
Bu oranın da %33’ü aşmaması gerekiyor.
Bu nedenle yalnızca şirketin ne kadar borcu olduğuna bakmak doğru değildir. Şirketin finansal varlıklarının yapısı da önem taşır.
Uygun Olmayan Faaliyetlerden Elde Edilen Gelir
Şirketin katılım finansı ilkelerine uygun kabul edilmeyen belirli faaliyetlerden elde ettiği gelirlerin toplam gelir içerisindeki payı da değerlendirmeye alınır.
Borsa İstanbul kriterlerinde bu gelirler için %5’lik eşik bulunuyor.
Bu nedenle bir şirketin küçük miktarda ilgili bir gelirinin bulunması ile ana faaliyetinin bu alanda olması arasında değerlendirme açısından önemli farklar bulunabilir.
Katılım Endeksi Kriterleri Neden Önemlidir?
Katılım endeksleri özellikle faizsiz finans prensiplerine göre yatırım yapmayı tercih eden yatırımcılar açısından önem taşıyor.
Bu yatırımcılar için bir şirketin endeks kriterlerini karşılayıp karşılamadığı, yatırım kararının önemli parçalarından biri olabilir.
Dolayısıyla halka arz döneminde “Katılım Endeksine Uygun” ifadesinin bulunması, şirketle ilgilenen yatırımcıların değerlendirdiği unsurlardan biri haline gelebilir.
Ancak önemli bir noktayı vurgulamak gerekiyor:
Katılım endeksine uygun olmak, bir hissenin yükseleceği veya halka arz sonrası tavan yapacağı anlamına gelmez.
Hissenin borsada nasıl performans göstereceğini; arz fiyatı, şirketin finansal durumu, piyasa koşulları, yatırımcı talebi, şirketin beklentileri ve diğer birçok faktör etkileyebilir.
Bu nedenle katılım uygunluğu tek başına bir yatırım tavsiyesi veya fiyat beklentisi olarak değerlendirilmemelidir.
Halka Arzlarda Katılım Endeksine Uygunluk Neden Dikkat Çeker?
Halka arzlarda yatırımcılar genellikle birkaç temel sorunun cevabını araştırır:
Halka arz fiyatı ne kadar?
Kaç lot dağıtılacak?
Halka açıklık oranı ne kadar?
Şirketin finansal yapısı nasıl?
Katılım endeksine uygun mu?
Özellikle katılım finansı prensiplerine göre yatırım yapan kişiler açısından son soru kritik olabilir.
Bu nedenle halka arz izahnamelerinde bulunan “Borsa Görüşü” bölümü yatırımcılar açısından önemli bir kaynak oluşturur. Borsa İstanbul, halka arz olacak şirketlerin BIST Katılım Tüm Endeksi seçim kriterlerini sağlayıp sağlamadığının izahnamelerin “Borsa Görüşü” kısmında yer aldığını belirtiyor. Ayrıca şirketin Katılım Finansı İlkeleri Bilgi Formu da izahname eklerinde bulunabiliyor.
Halka Arzda Katılım Endeksi Uygunluğu Nereden Kontrol Edilir?
Bir şirket halka arz oluyorsa, sadece sosyal medyada veya yatırım platformlarında yazan bilgilere bakmak yerine resmi belgeleri kontrol etmek daha sağlıklı olur.
Özellikle şu kaynaklar incelenebilir:
KAP
Şirketin halka arz belgeleri ve ilgili açıklamaları KAP üzerinden takip edilebilir.
Halka arz izahnamesi
Şirketin halka arzına ilişkin temel bilgiler burada yer alır.
Borsa Görüşü
Şirketin BIST Katılım Tüm Endeksi kriterlerini sağlayıp sağlamadığına ilişkin bilgi burada bulunabilir.
Katılım Finansı İlkeleri Bilgi Formu
Şirketin katılım finansı kriterleri açısından verdiği bilgiler bu form üzerinden incelenebilir. Borsa İstanbul da halka arz şirketlerinde bu belgelerin izahname ve eklerinde bulunabileceğini belirtiyor.
Katılım Endeksi ile Katılım 30, 50 ve 100 Aynı Şey Mi?
Hayır.
“Katılım endeksi” genel bir ifade olarak kullanılabilir ancak Borsa İstanbul’da farklı katılım endeksleri bulunuyor.
Bunlar arasında:
BIST Katılım Tüm
BIST Katılım 30
BIST Katılım 50
BIST Katılım 100
BIST Katılım Sürdürülebilirlik
BIST Katılım Temettü
gibi endeksler bulunuyor.
Örneğin BIST Katılım 30, Katılım 50 ve Katılım 100 gibi endekslerde yalnızca katılım kriterlerini karşılamak yeterli olmayıp ilgili endeksin kendi seçim ve sıralama kriterleri de devreye giriyor.
Bu nedenle bir hissenin “katılım endeksine uygun” olması ile doğrudan BIST Katılım 30’da bulunması aynı anlama gelmez.
Katılım Endeksinde Yer Alan Şirketler Değişebilir mi?
Evet.
Bir şirketin finansal yapısı zaman içerisinde değişebileceği için katılım endeksindeki durumu da dönemsel değerlendirmelere bağlı olarak değişebilir.
Borsa İstanbul’un kurallarında belirlenen finansal oranların değerlendirilmesinin yanı sıra, belirli durumlarda eşik değerin üzerinde ancak belirlenen tolerans sınırları içerisinde kalan şirketler bir sonraki dönemsel değerlendirmeye kadar endekste kalabilir.
Dolayısıyla yıllar önce katılım endeksine uygun olan bir şirketin bugün de aynı durumda olduğunu varsaymak doğru değildir.
Güncel durum mutlaka kontrol edilmelidir.
Katılım Endeksi Yatırımcı İçin Ne Anlama Geliyor?
Özetlemek gerekirse katılım endeksleri, belirli faizsiz finans prensiplerine göre yatırım yapmak isteyen yatırımcıların şirketleri değerlendirirken kullanabileceği önemli bir filtre niteliğindedir.
Bir şirketin katılım endeksine uygun olması;
Faaliyetlerinin belirlenen kriterlerle uyumlu olduğunu,
belirlenen bazı finansal eşikleri karşıladığını
ve
katılım finansı kriterleri kapsamında değerlendirildiğini
gösterir.
Fakat bu durum şirketin kesinlikle kârlı olacağı veya hissenin halka arz sonrasında yükseleceği anlamına gelmez.
Bu nedenle halka arz değerlendirmesinde katılım endeksi uygunluğu, şirketin finansalları, halka arz fiyatı, dağıtım yöntemi, halka açıklık oranı ve genel piyasa koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Katılım endeksi nedir?
BIST Katılım Endeksleri, katılım finansı ilkelerine uygun faaliyet gösteren ve belirlenen finansal kriterleri sağlayan şirketlerin paylarını takip etmek amacıyla oluşturulan Borsa İstanbul endeksleridir.
Katılım endeksine uygunluk ne demek?
Bir şirketin katılım finansı açısından belirlenen faaliyet ve finansal kriterleri karşılaması anlamına gelir.
Katılım endeksinde faizli borç sınırı nedir?
Borsa İstanbul’un ilgili kriterlerinde faizli borçların toplam varlıklara oranı için %33 eşik değeri bulunmaktadır.
Katılım endeksi uygunluğu halka arz için önemli mi?
Faizsiz finans prensiplerine göre yatırım yapan yatırımcılar açısından önemli bir kriter olabilir. Ancak tek başına hissenin performansını veya halka arz sonrası fiyat hareketini belirlemez.
Bir halka arzın katılım endeksine uygun olup olmadığını nereden öğrenebilirim?
Şirketin halka arz izahnamesindeki “Borsa Görüşü” ve izahname eklerindeki “Katılım Finansı İlkeleri Bilgi Formu” kontrol edilebilir. KAP ve Borsa İstanbul da önemli resmi kaynaklardır.
Katılım endeksine uygun olmayan şirketler hangileridir?
Katılım finansı ilkelerine aykırı kabul edilen faaliyetlerde bulunan veya belirlenen finansal eşikleri aşan şirketler endeks kapsamı dışında kalabilir.
Katılım endeksine uygun hisse kesin yükselir mi?
Hayır. Katılım uygunluğu bir yatırım getiri garantisi değildir. Hissenin performansını çok sayıda finansal ve piyasa faktörü etkiler.